Ο ΤΟΠΟΣ και το σώμα ΤΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ


(Πίνακας Γεράσιμος Γαλιατσάτος)

Ποιος είναι ο τόπος του ποιήματος; Από πού πηγάζει; Προς τα πού ρέει; Ποια η πατρίδα του; Οι συνθήκες σύλληψης του, πού λαμβάνει χώρα η γέννα του; Ο ποιητής είναι το όχημα, ο ξενιστής που μέσα του επωάζει η ποιητική σύλληψη η οποία θρέφεται από αυτόν και ελευθερώνεται όταν τελειοποιηθεί η μορφή της;

Το ερέθισμα/ έμπνευση
Κάθε ποιητική απόπειρα συμβαίνει όταν :
ο ποιητής αντιλαμβάνεται μέσω αισθητηριακής προσέγγισης κάποιο ερέθισμα ικανό να του κεντρίσει το ενδιαφέρον και την προσοχή.
Ο ποιητής επαναφέρει στη μνήμη του καταστάσεις συγκινησιακά βιωμένες, και με την αποστασιοποίηση που προσφέρει η χρονική απόσταση από το συμβάν, προσπαθεί να αποτυπώσει την εν-τύπωση.
Ο ποιητής εκφράζει την κατάσταση που βιώνει τη χρονική στιγμή της καταγραφής του ποιήματος.
Ο ποιητής καταγράφει με μορφή ποιήματος φιλοσοφικούς και υπαρξιακούς στοχασμούς που τον απασχολούν.

Τόπος της σύλληψης/ αυτεπίγνωση
Η σύλληψη της ποιητικής ιδέας λαμβάνει χώρα στον εγκέφαλο ή στην ψυχή; Εάν ορίσουμε την ψυχή σαν τον τόπο δράσης της συναίσθησης, τότε σίγουρα ένα μερίδιο της ποιητικής ιδέας γεννιέται εκεί.
Το ερέθισμα όμως γίνεται αντιληπτό μέσω των αισθητηριακών οργάνων. Άρα ένα μέρος της ποιητικής ιδέας γεννιέται στον εγκέφαλο, στο μέρος όπου καταλήγουν όλες οι νευρικές απολήξεις.
Ποιος είναι ο τόπος που συναντώνται αίσθηση και συναίσθηση;
Ο τόπος της αυτεπίγνωσης όπου αντιλαμβανόμαστε με ακρίβεια τα συναισθήματά μας. Σε αυτή την αυτοαντανακλαστική επίγνωση ,ο νους παρατηρεί και διερευνά την ίδια την εμπειρία, η οποία περιλαμβάνει το συναίσθημα. Στον τόπο αυτό, η ποιητική ιδέα αποκτά τους πρώτους σχηματισμούς της, βρίσκεται σε πρώιμο εμβρυικό στάδιο.

Το επόμενο βήμα : αγγίζοντας την ενσυναίσθηση
Ο ποιητής πλέον, έχει δεχτεί το ερέθισμα, έχει ανταποκριθεί συναισθηματικά, διαθέτει επίγνωση της γέννησης της ποιητικής ιδέας και παρακολουθεί το σχηματισμό της. Εδώ θα πρέπει να εισάγουμε δύο παραμέτρους, το κίνητρο της γραφής και το φιλοσοφικό υπόβαθρο του ποιητή/ ξενιστή της ποιητικής ιδέας.
Εάν το κίνητρο της γραφής είναι η απλή καταγραφή/ προσωπική κατάθεση τότε ο εν λόγω ξενιστής προχωρά στην παραγωγή/ έκφραση του ποιητικού προϊόντος, τόσος ήταν ο χρόνος επώασης που μπορούσε να προσφέρει στην ποιητική ιδέα, με μία αυθεντικότητα ως προς την έκφραση. Δηλαδή, κατανοεί το συναίσθημα, τις εσωτερικές διαδικασίες που γίνονται, αλλά αδυνατεί λόγω ελλιπούς φιλοσοφικού υπόβαθρου να ολοκληρώσει την ποιητική ιδέα. Το ποιητικό προϊόν έχει συνέπεια, δεν μεσολαβεί αλλοίωση, αλλά δεν αποτελεί ποίημα.
Εάν το κίνητρο είναι η επικοινωνία τότε ο ποιητής περνά στον τόπο της ενσυναίσθησης. Από τους πολλούς ορισμούς που ισχύουν, θα μπορούσε κανένας να καταθέσει για την ενσυναίσθηση τον παλαιό ορισμό: «ενσυναίσθηση» είναι η ικανότητα να παίρνει κανείς το ρόλο ενός άλλου και να υιοθετεί εναλλακτικές προοπτικές με τον εαυτό του» που φαίνεται να εκφράζει δόκιμα την έννοια αυτή.
Στον τόπο της ενσυναίσθησης, ο ποιητής και το ποίημα αλλάζουν διαμορφώσεις (comformations) και προοπτικές, καταλήγοντας στην διαμόρφωση εκείνη όπου όλες οι παράμετροι διατηρούν τη χαμηλότερη ενέργεια, κάνοντας το σύστημα/ σώμα του ποιήματος σταθερό, εξελικτικά δυναμικό πάρα ταύτα, οδηγώντας στην αύξηση της εντροπίας της αλληλεπίδρασης.
Η αναδίπλωση του ποιητικού σώματος προσομοιάζει στην αναδίπλωση των πρωτεϊνών. Οι πρωτεΐνες, γραμμικά πολυμερή, βιοχημικές λέξεις με αλφάβητο είκοσι αμινοξέων, προκειμένου να είναι πλήρως λειτουργικές πρέπει να αποκτήσουν την κατάλληλη διαμόρφωση. Η αναδίπλωση των πρωτεϊνών είναι μια άκρως συνεργειακή διαδικασία. Με τον τρόπο αυτό, οι μεταβατικές δομές δεν είναι θερμοδυναμικά σταθερές και δεν συσσωρεύονται διαταράσσοντας τις κυτταρικές διεργασίες.
Με τον ίδιο τρόπο που μια πρωτεΐνη μεταπηδά από ένα σύνολο ξεδιπλωμένων δομών στη μοναδική στερεοδιάταξη της φυσικής της μορφής, το ποίημα μεταπηδά από ένα σύνολο πιθανών δομών στην τελείωση.
Δομές που από μόνες τους μπορεί να μην είναι σταθερές, κουβαλούν την τάση να διαμορφώνουν την προτιμητέα δομή και καθώς σχηματίζονται τέτοια επί μέρους τμήματα μπορούν να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, οδηγώντας σε συνεχώς αυξανόμενη σταθεροποίηση.
Παρ΄όλα αυτά, για το ίδιο το ποίημα, εν τω γεννάσθαι, ισχύει η ίδια η εξαίρεση της ζωής (ως ένα σύστημα σε τάξη), σαν το μοναδικό φαινόμενο όπου παρατηρείται παραβίαση του Δεύτερου Θερμοδυναμικού Νόμου. Την στιγμή όπου το γονιμοποιημένο ωάριο αρχίζει και πολλαπλασιάζεται παρατηρείται ανεξήγητα και κατά θαυμαστό τρόπο μείωση της εντροπίας του.
Το φιλοσοφικό υπόβαθρο και η αντιληπτική ικανότητα του ποιητή (personal skills) βοηθούν το πέρασμα της ποιητικής ιδέας, η οποία πλέον έχει αρχίσει να σχηματοποιείται/ μορφοποιείται εμφανώς, άρα δεν μπορούμε πλέον να μιλάμε για ποιητική ιδέα αλλά για ένα ποιητικό δυναμικό σύστημα, στον τόπο της ροής.

Αυτοδιαχείριση / Ο τόπος της ροής
Στον τόπο της ροής ο ποιητής είναι πλήρως ικανός να ελέγχει και να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του, να τα υποτάσσει και να τα χαλιναγωγεί. Στον τόπο της ροής συναισθήματα δεν υπάρχουν ούτε διοχετεύονται. Είναι πλήρως ενεργοποιημένα, ευθυγραμμισμένα ως προς το συγκεκριμένο σκοπό, τουτέστιν στην ολοκλήρωση της ποιητικής κυοφορίας.
Η κατάσταση της ροής επιτυγχάνεται είτε με τη σκόπιμη εστίαση της προσοχής στο συγκεκριμένο στόχο, είτε με την υψηλή συγκέντρωση, κατάσταση στην οποία ο ποιητής μπορεί να περιέλθει εάν έχει ασκηθεί σε αυτό συνειδητά (evolving personal skills).
Ο τόπος της ροής στερείται συγκινησιακής στατικότητας, εκτός ίσως ενός εκστατικού οργασμικού συναισθήματος ολοκλήρωσης, το οποίο υποχρεώνει προς την κατεύθυνση ολοκλήρωσης της ποιητικής μορφής. Χαρακτηρίζεται από την ικανότητα υψηλής εποπτείας της ποιητικής δημιουργίας, ως επισυμβαίνον.

Ο τόπος της γέννας/ ενόραση
Η ποιητική ιδέα έχει πλέον περάσει από τα στάδια της μορφοποίησης της, έχει απαλλαγεί από τη φόρτιση της κατάστασης, έχει ξεπεράσει την πρόωρη ατελή έκφραση, έχει ωριμάσει, κουβαλά μέσα της την ανάγκη της επικοινωνίας, ξεπερνώντας το προσωπικό, ο ποιητής δεν είναι η μητέρα, είναι ένας ξενιστής ικανός να φέρει σε πέρας την ποιητική κύηση, χωρίς πλέον να αναγνωρίζει χρωμοσωμικές συγγένειες. Το ποίημα δεν του ανήκει, ανήκει στην ανάγνωση και ερμηνεία του Άλλου.
Η ποιητική δημιουργία συντελείται πλέον σαν συνειδητό επισυμβαίνον με ασυνείδητη εκκίνηση. Ο τόπος της γέννας νοείται σαν τόπος της ενόρασης.
Στον τόπο της ενόρασης, ο ποιητής ξεπερνά τη συνειδητή εστίαση, τη συνειδητή αυτοδιαχείριση, την αυτεπίγνωση και την εποπτεία, η κατάστασή του μοιάζει με το εκστατικό συναίσθημα του τόπου της ροής μόνο που πλέον το συναίσθημα απουσιάζει δίνοντας χώρο μόνο στην έκσταση.
Στον τόπο της ενόρασης, το Iερό αναλαμβάνει να ξεγεννήσει το Ποίημα.

1. Μαλικιώση-Λοίζου, Μ. Μια κριτική ματιά στην ενσυναίσθηση. Ψυχολογία, 2003, 10 (2-4), pp. 295-309.
2. Moore, B.S. The origins and development of empathy. Motivation and Emotion, 1990, 14, pp. 75-80.
3. Smith, D.W. The circle of acquaintance: Perception, consciousness and empathy, Kluwer Academic Publishers, 1989
4. Daniel Goleman,Emotional Intelligence,Bentham Books,1995-στην Ελλάδα από τις εκδόσεις «Ελληνικά Γράμματα» με τίτλο «Η Συναισθηματική Νοημοσύνη-γιατί το E.Q είναι πιο σημαντικό από το I.Q;»1998
5. C.R.Rogers,.A way of being, Boston, Houghton Mifflin.Στην Ελλάδα από τις εκδόσεις «Ερευνητές»,Ενας τρόπος να υπάρχουμε,2006σελ.109-110.
6. C.R.Rogers,.On Becoming a Person, London,Constable,1961. Στην Ελλάδα από .τις εκδόσεις «Ερευνητές»,To Γίγνεσθαι του Προσώπου ,2006,σελ.131
7. BERG M.J., TYMOCZKO L.J.,, STRYER L. ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ, ΤΟΜΟΣ Ι
8. Η προσωποκεντρικότητα της συναισθηματικής νοημοσύνης/ Γιώργος Λάγγας http://www.stirizo.gr/

Advertisements